Legislatorzy kończą prace nad projektem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, który ma wyrównać dostęp do rozpraw zdalnych w procesie karnym. Po raz pierwszy możliwość łączenia się online mają otrzymać nie tylko prokuratorzy, ale także obrońcy, oskarżeni na wolności i uczestnicy postępowania wykonawczego.
Koniec z uprzywilejowaniem prokuratora
Obecne przepisy, dodane do KPK w czasie pandemii, pozwalają prokuratorowi wymusić zdalny udział w rozprawie, podczas gdy obrońca lub oskarżony spoza aresztu musi pojawić się osobiście. Projektowany art. 374a KPK przewiduje, że każda strona będzie mogła złożyć wniosek o udział online, a sąd będzie badał jedynie przesłanki techniczne i wpływ na rzetelność procesu. Zrównanie uprawnień ma ograniczyć sytuacje, w których adwokat pokonuje setki kilometrów, mimo że prokurator loguje się z gabinetu.
Wideokonferencje w śledztwie i na posiedzeniach aresztowych
Projekt idzie dalej: umożliwia przesłuchiwanie świadków i biegłych na odległość już w postępowaniu przygotowawczym, a osoby tymczasowo aresztowane będą mogły domagać się udziału w posiedzeniach dotyczących przedłużenia izolacji. Jeżeli sąd odmówi doprowadzenia do sali, będzie musiał zapewnić łącze audiowizualne w zakładzie karnym. Dla praktyki oznacza to konieczność doposażenia jednostek penitencjarnych i prokuratur w stabilne łącza oraz procedury zapewniające poufną komunikację z obrońcą.
Ryzyka i wątpliwości praktyków
Prawnicy wskazują, że projekt nadal przewiduje liczne wyjątki. W wielu przypadkach sąd będzie mógł odmówić wideokonferencji, jeśli którakolwiek ze stron się sprzeciwi, co może blokować cyfryzację. Utrzymano również obowiązek fizycznej asysty przy zdalnym przesłuchaniu świadka, nawet gdy przebywa on w monitorowanym pomieszczeniu, co podnosi koszty. Eksperci postulują, by odchodzić od asysty wszędzie tam, gdzie ryzyko wpływania na świadka można ograniczyć technicznie.
Co powinni zrobić uczestnicy procesu
- Adwokaci i radcowie – przygotować procedury wewnętrzne dla rozpraw zdalnych (sprzęt, łącza zapasowe, kanały poufnej rozmowy z klientem).
- Sądy i prokuratury – zmapować sale i pomieszczenia, w których da się prowadzić wideokonferencje bez przerw, oraz przeszkolić personel techniczny.
- Klienci – ustalić z obrońcą, kiedy warto wnosić o zdalny udział i jak dokumentować przeszkody w stawiennictwie.
- Zakłady karne – wdrożyć harmonogramy umożliwiające osadzonym wgląd w akta i kontakt z obrońcą przed e-posiedzeniem.
Jeżeli projekt w obecnym kształcie trafi do Sejmu jeszcze w pierwszym kwartale 2026 r., praktycy prawa karnego powinni już teraz testować rozwiązania hybrydowe, by nie zaskoczyły ich nowe obowiązki proceduralne.
